اگر بخش اول را نخوانده اید میتوانید از طریق این لینک بخوانید  بجا نشسته | شعر عاشقانه از داکتر صالحه واهب واصل

ذهن و رابطهٔ آن با درک

رابطهٔ درک با ذهن، رابط های بسیار اساسی و مستقیم است، زیرا درک یکی از اصلی‌ ترین عملکرد های ذهن به  شمار می ‌رود. واقعیت این است که، اگر ذهن را مرکز پردازش و تفسیر تجربه ‌ های انسانی بدانیم، درک همان مرحله ای است که به  کمک ذهن اتفاق می ‌افتد.

تعریف ساده: ذهن =  ابزار یا مکان پردازش اطلاعات است  و درک =  نتیجهٔ پردازش اطلاعات توسط ذهن.

به  عبارت دیگر: ذهن درک می کند؛ همان ‌طور که چشم می ‌بیند و گوش می ‌شنود.

ذهن چگونه باعث درک می شود؟ ذهن در چند مرحله به  درک می ‌رسد:

1. دریافت اطلاعات از محیط (از طریق حواس): مثل دیدن یک شیء یا شنیدن یک صدا
2. پردازش اطلاعات حسی در مغز: مثال ذهن با استفاده از آموخته‌ها و تجربیات قبلی، اطلاعات جدید را تفسیر می کند.
3. درک یا فهم پدیده: نتیجه نهایی، درک معنای چیزی است که تجربه  کردهایم.

مثال ساده: فرض کن یک میوه جدید را می‌ بینی.

• چشمانت آن را می‌بینند (ورود اطلاعات)
• مغز تصویر را پردازش می کند و آن را با تصاویر قبلی مقایسه می کند
• ذهن تو تصمیم می گیرد که آیا این میوه آشناست یا نه، و آیا قابل خوردن است یا نه
• این درک حاصل فعالیت ذهن است

رابطه دو جانبه:

ذهن بدون درک: مانند کمپیوتریست که اطلاعات را می گیرد ولی معنی آنرا نمی داند

درک بدون ذهن: ناممکن است، زیرا ذهن ابزار یا وسیلهٔ اصلی ساختن معنی در ذهن است. درک یکی از عملکرد های مفتاح یا کلیدی ذهن است. بدون ذهن، درک معنای محرک‌ها، زبان، احساسات یا حتی خود ما امکان‌پذیر نیست. ذهن، اطلاعات را از جهان می گیرد، آنها را تحلیل می کند و درک و معنا تولید می کند.

تفاوت ذهن با اعصاب: کلمات ذهن (mind) و اعصاب (nervous system) به  دو چیز متفاوت اما؛ با هم مرتبط اشاره می کنند. یعنی: ذهن = اعصاب نیست، اما ذهن محصول عملکرد سیستم عصبی، به خصوص مغز، است. بیایید این رابطه را دقیق‌ تر بررسی کنیم:

ذهن چیست: ذهن (Mind)  مجموع های از مراحل شناسایی و روانی است که شامل: تفکر، احساس، حافظه، ادراک، آگاهی و تصمیم‌ گیری می باشد. ذهن آن چیزیست که تجربه ٔ آگاهانه را ممکن می ‌سازد. ما ذهن را “می ‌بینیم” اما؛ از طریق رفتار و پاسخ‌ های روانی، مگر در حقیقت ذهن نه قابل لمس است، نه قابل اندازه‌ گیری مستقیم.

اعصاب چیست: سیستم عصبی (Nervous System)  یک ساختار زیستی و کاملاً فیزیکیست که شامل: مغز، نخاع شوکی، شبکه‌ های عصبی و نورون ‌ها در سراسر بدن میباشد. این سیستم با سیگنال‌ ها یا جرقه های الکتریکی و شیمیایی کار می کند. نورون‌ ها اطلاعات را منتقل و پرداس می ‌کنند.

رابطه ذهن و اعصاب

ذهن وابسته به  مغز است وقتی مغز آسیب می ‌بیند، ذهن نیز مختل می شود. مثلاً در آسیب‌ های مغزی، حافظه یا آگاهی از بین می‌ رود. اسکن‌ های مغزی مثل (MRI) نشان می دهند که وقتی فکر می کنم یا می ‌فهمیم، بخش‌ های از مغز فعال می‌ شوند.

دیدگاه علمی: علم عصب‌ شناسی چنین می‌ گوید: ذهن، نتیجهٔ فعالیت پیچیدهٔ نورون ‌ها و مدار عصبی در مغز است. یعنی ذهن مانند یک سافتویر یا «نرم ‌افزار» است، و مغز و اعصاب مانند یک هاردویر یا «سخت ‌افزار».

دیدگاه فلسفی یا عرفانی (تکمیلی): برخی مکاتب شرقی و فلسفی می ‌گویند ذهن فراتر از مغز است و به  روح یا آگاهی کل مرتبط است. در این نگاه ذهن ممکن است مستقل از مغز باشد. مثلاً: در تجربه ‌ های عرفانی یا مرگ مغزی. اما؛ علم هنوز شواهد قطعی برای این نگاه ندارد. پس، ذهن و اعصاب یکی نیستند، اما ذهن به تنهایی خودش و بدون اعصاب (و مخصوصاً مغز) نمی تواند عمل کند. ذهن محصول پیچیده ای از فعالیت نورون ‌هاست، اما خودش یک پدیده ای غیرمادی و روانی است. در ادبیات و عرفان در متون عرفانی و حکمی، مثل آثار مولوی یا سهروردی، «ذهن» یا «خیال» را پلی می‌دانند میان: جهان مادی (جسم)، جهان روحانی (معنا، آگاهی در این نگاه، ذهنت آیین های است که حقایق را بازتاب می دهد، اگر شفاف باشد.

ادامه دارد…

حق چاپ ونشر این مقاله محفوظ است در صورت استفاده از آن باید نام داکتر صالحه واهب واصل و لینک منبع ذکر شود.

فهرست منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله در بخش آخری آورده شده است.