Sub-Total: €0.00
(زمان چیست وچگونه میتوانیم آنرا تعریف کنیم؟ (بخش دهم
.اگر بخش نهم را نخوانده اید میتوانید از طریق این لینک بخوانید زمان چیست و چگونه میتوانیم آنرا تعریف کنیم؟ (بخش نهم)
پدیده چیست؟
پدیده (Phenomenon) به هر چیزی اطلاق می شود که از طریق حواس یا ادراک انسان قابل تجربه و مشاهده باشد. پدیدهها می توانند طبیعی یا اجتماعی باشند و به طور کلی به هر رویداد، اتفاق، یا وضعیت فیزیکی یا روانی که در دنیا رخ می دهد و می توان آن را درک و مشاهده کرد، پدیده گفته می شود. در زمینههای مختلف علمی، از جمله فلسفه، فیزیک، روان شناسی و جامعهشناسی، پدیدهها به طور خاص تعریف می شوند.
در فیزیک، پدیدهها به رویدادهای گفته می شود که می توان آن ها را آزمایش و اندازه گیری کرد، مانند بارش باران، جاذبه یا ثقل، یا انکسار نور.
در فلسفه، پدیده به واقعیت های تجربی اطلاق می شود که از طریق حواس یا ادراک بشری شناخته می شوند. این پدیده ها می توانند به نوعی نسبت به پدیدار (چیزی که ما می بینیم یا درک می کنیم) و مُثُل یا واقعیت های اصلی (چیز های که ممکن است فراتر از ادراک ما باشند) تفاوت داشته باشند.
پدیدهشناسی (Phenomenology): یک شاخه از فلسفه است که به مطالعه و تحلیل تجربیات و پدیدارهای ذهنی انسان ها پرداخته و به دنبال کشف ساختارهای اصلی آگاهی و تجربه انسانی است. پدیده شناسی بر اساس این ایده استوار است که برای درک بهتر پدیدهها، باید به طور عمیق و مستقیم تجربه های انسانی از آنها را بررسی کنیم.
مؤسس پدیده شناسی مدرن، ادوارد هوسرل، بر این عقیده بود که برای درک بهتر جهان و پدیدهها، باید از پیش فرض ها و باورهای قبلی دوری جست و تجربه ها را بدون هرگونه تفسیر اضافی بررسی کرد.
در پدیده شناسی، توجه به چگونگی تجربه یک پدیده برای فرد از اهمیت زیادی برخوردار است. به جای اینکه به دنبال تبیین علل و روابط علت و معلولی باشیم، پدیده شناسی به دنبال شناختن ماهیت پدیده ها به طور خالص و بدون پیش فرض است.
هدف پدیده شناسی: هدف پدیدهشناسی این است که به درک اصول و ساختارهای آگاهی انسان پی ببرد و دنیای پدیدار را از منظر شخصی و درونی فرد مطالعه کند. این روش بیشتر بر تفکر در مورد تجارب عمیق انسان ها، مانند آگاهی، احساسات، و تجارب حسی متمرکز است.
پدیده شناسی و مفهوم زمان: در پدیده شناسی، گذشته، حال و آینده به عنوان مفاهیم پدیدار (phenomenal) مورد بررسی قرار می گیرند، اما باید توجه داشت که این مفاهیم همیشه به طور کامل از هم جدا نیستند و بسته به نظریات مختلف می توانند متفاوت تفسیر شوند. در پدیده شناسی، «زمان» معمولاً نه به عنوان یک ابژه فیزیکی که مستقل از آگاهی بشر باشد، بلکه به عنوان یک تجربه ذهنی در نظر گرفته می شود.
گذشته: گذشته در پدیدهشناسی بیشتر به عنوان مجموعهای از یاد ها و خاطرات درک می شود. این خاطرات به طور مستقیم قابل تجربه نیستند، بلکه صرفاً آثاری از آنها در ذهن ما بهجا ماندهاند. به طور مثال، زمانی که به یک اتفاق گذشته فکر می کنید، در واقع در حال تجربه یک پدیده ذهنی هستید که مرتبط با آن واقعه است.
حال: حال به عنوان لحظهٔ حاضر در نظر گرفته می شود که بیشترین توجه پدیدهشناسان را به خود جلب می کند. در پدیده شناسی، توجه خاصای به «حال» و تجربه زیسته انسان در آن لحظه معطوف است. برای مثال، پدیدهٔ آگاهی از لحظه اکنون به طور خاص در فلسفه پدیده شناسی، بخصوص در آثار مارتین هایدگر و موریس مرلو – پونتی، مورد توجه است.
آینده: آینده در پدیده شناسی بیشتر به عنوان انتظار، پیش بینی، و آرزوها بررسی می شود. تجربه ذهنی فرد از آینده با توجه به نیتها و اهداف او در آینده شکل می گیرد، نه به عنوان یک رویداد قطعی که از پیش تعیین شده است. به عبارت دیگر، آینده بیشتر در دنیای پدیداری ذهن انسان وجود دارد، نه به طور عینی.
مقایسه پدیده ها و زمان در پدیده شناسی
پدیده ها به طور کلی چیزهای هستند که تجربه می کنیم. در پدیده شناسی، حتی زمان خود به عنوان یک پدیده مورد توجه قرار می گیرد.
زمان در پدیده شناسی به طور خاص به عنوان یک تجربه ذهنی و پدیدار ذهنی شناخته می شود. به عنوان مثال، گذشته تنها در خاطرات و یادآوری ها تجربه می شود، حال تنها در لحظه ای که آن را درک می کنیم وجود دارد، و آینده به طور ذهنی به عنوان احتمالات و پیش بینی ها در ذهن انسان ایجاد می شود.
سوالی اینکه آیا گذشته یک پیپدهٔ واقی میتواند باشد به یکی از مباحث پیچیده و بنیادی در فلسفه و پدیده شناسی مربوط میشود. در واقع، به شکلی عمیق با مفهوم زمان و وجود پدیده ها در ارتباط است. بیایید این مفاهیم را با دقت بیشتری بررسی کنیم.
آیا گذشته یک پدیده واقعی است؟
گذشته به طور سنتی به عنوان مجموعه ای از رویدادها و وقایع شناخته می شود که دیگر وجود ندارند و در واقع، تنها در حافظه و خاطرات ما به عنوان پدیده های ذهنی باقی می مانند. از این منظر، گذشته یک پدیده واقعی به شمار نمی رود چرا که در حال حاضر وجود ندارد و تنها از طریق یادآوری ها و مستندات می توان به آن اشاره کرد.
به بیان دیگر، گذشته یک پدیده ذهنی است که در حال حاضر در ذهن انسان ها بازسازی می شود. آنچه که از گذشته باقی می ماند، همان یاد ها و خاطرات هستند که با زمان و تجارب جدید در ذهن ما شکل می گیرند. بنابراین، گذشته به عنوان یک پدیده واقعی که مستقل از ذهن انسان وجود داشته باشد، به طور فیزیکی وجود ندارد.
اما از طرف دیگر، پدیده های گذشته به عنوان دادههای تاریخی یا علمی می توانند تأثیرگذار و قابل مطالعه باشند. مثلاً، مطالعه آثار باستانی، شواهد فسیلی، یا اطلاعات مستند از گذشته، می تواند پدیده های واقعی باشد که نمایانگر گذشته است.
آیا آینده یک پدیده واقعی است؟
آینده هنوز به طور کامل وجود ندارد و در واقع، هنوز رخ نداده است. بنابراین، از نظر فلسفی و پدیده شناسی، آینده یک پدیده واقعی به شمار نمی رود چرا که چیزی از آن نمی توانیم حس یا مشاهده کنیم.
آینده اساساً پدیدهای احتمالی است که بر اساس پیشبینیها، آرزوها، و انتظارات شکل می گیرد. انسان ها می توانند پیش بینی های از آینده داشته باشند، اما این پیش بینی ها همیشه دارای عدم قطعیت هستند.
آینده در ذهن انسان به عنوان یک مفهوم ذهنی وجود دارد و بیشتر در قالب آرزوها، اهداف، و احتمالات تجسم می شود. بنابراین، ما ممکن است تصورات ذهنی از آینده داشته باشیم، اما هنوز نمی توانیم آینده را به عنوان یک پدیده واقعی که از پیش تعیین شده و ملموس است، بشناسیم.
گذشته و آینده در پدیده شناسی
در پدیده شناسی، بخصوص در فلسفهٔ مارتین هایدگر، گذشته و آینده به طور عمده در بستر تجربیات ذهنی درک می شوند. هایدگر می گوید که ما در زمان زیست می کنیم و زمان به طور کلی از منظر انسانی و درون نگری بررسی می شود. از این رو، گذشته و آینده به عنوان پدیدههای ذهنی تلقی می شوند که در آگاهی و تجارب فردی انسان ها زندگی می کنند، نه به عنوان پدیده های فیزیکی مستقل.
گذشته از طریق یادآوری ها و خاطرات به ما ارائه می شود. این یادآوریها در ذهن ما همچنان زندهاند، اما از منظر واقعی، گذشته وجود ندارد.
آینده نیز به عنوان احتمالات و پیش بینی ها در ذهن انسان وجود دارد و می تواند به طور غیرقطعی از طریق برنامهریزی یا آرزوها شکل بگیرد، اما هنوز به وقوع نپیوسته است.
ادامه دارد…
حق چاپ ونشر این مقاله محفوظ است در صورت استفاده از آن باید نام داکتر صالحه واهب واصل و لینک منبع ذکر شود.
فهرست منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله در بخش آخری آورده شده است.