رشوه (رشوت) چیست

رشوه به معنای پرداخت یا دریافت وجه، مال، یا مزیتی به منظور کسب تأثیر یا تغییر در تصمیمات، اعمال، یا رفتار فردی است که مسؤولیت یا اختیاری در زمینه‌ ای خاص دارد. رشوه دادن یا گرفتن معمولاً در شرایطی رخ می‌ دهد که فردی قصد دارد از طریق پرداخت یا ارائه چیزی، شخص دیگری را به انجام یا خودداری از انجام یک کار ترغیب کند. رشوه یک عمل غیرقانونی و غیراخلاقی است و در بسیاری از کشورها جرم محسوب می‌ شود. به عبارهٔ دیگر رشوه به معنای پرداخت پول، هدیه، خدمات یا هرگونه منفعت به شخصی (معمولاً دارای قدرت، مقام یا نفوذ) برای گرفتن تصمیمی ناعادلانه یا خلاف قانون است. هدف اصلی آن تأثیرگذاری بر عملکرد یک فرد یا نهاد به سود رشوه‌ دهنده است.

`انواع رشوه:

رشوه مالی یا مستقیم: پرداخت پول نقد یا انتقال دارایی برای تغییر تصمیم، مانند دادن پول به مأمور برای چشم ‌پوشی از تخلف. این نوع رشوه به صورت مستقیم و بدون واسطه به فرد مورد نظر ارائه می‌ شود. به عنوان مثال، پرداخت پول نقد به یک مسؤول برای انجام یک کار غیرقانونی.
⦁ نقدی: پرداخت پول نقد به فردی به منظور تغییر یا تأثیرگذاری بر تصمیمات او. به عبارهٔ دیگر
⦁ غیرنقدی: شامل ارائه اموال، هدایا، سفر های تفریحی، یا هر نوع مزیت مالی دیگر به منظور ترغیب فرد به انجام کاری خاص.
رشوه غیرمالی: ارائه خدمات، هدایا، سفر، استخدام یکی از اعضای خانواده، یا حتی وعده ارتقا یا مقام در آینده. در این نوع، رشوه به واسطهٔ فرد یا نهادی دیگر به فرد مورد نظر می‌رسد. به عنوان مثال، پرداخت پول به شخصی ثالث که سپس آن را به مسؤول مربوطه می رساند.
⦁ مزایا و امتیازات: ارائه امتیازاتی مانند ارتقای شغلی، معرفی به فرصت‌ های کاری بهتر، یا هر نوع مزیت غیرمالی دیگر.
⦁ خدمات: ارائه خدمات یا تسهیلات به شخصی در ازای انجام یا ترک انجام یک عمل.
رشوه در قالب هدیه: در برخی مواقع، رشوه به صورت هدیه یا تقدیم کالا به فرد مورد نظر داده می‌ شود. این هدایا ممکن است به گون های باشد که ظاهر قانونی داشته باشد، اما در واقع هدف از آن تأثیرگذاری بر تصمیم‌ گیری است.
رشوه در بخش دولتی: رشو های که به مقامات دولتی یا کارمندان دولتی داده می‌ شود تا در تصمیمات اداری یا دولتی به نفع فرد رشوه ‌دهنده عمل کنند.
رشوه در بخش خصوصی: این نوع رشوه در معاملات تجاری یا صنعتی خصوصی اتفاق می افتد، جایی که یک طرف معامله به طرف دیگر رشوه می‌ دهد تا قراردادی را به نفع خود تنظیم کند.
رشوه اداری/ سازمانی: پرداخت رشوه برای گرفتن مجوز، قرارداد، یا انجام سر‌یعتر یک کار اداری (مثل صدور پروانه ساخت ‌وساز).
رشوه سیاسی: دادن پول یا حمایت سیاسی به مقامات یا احزاب برای دریافت امتیازات خاص یا قرارداد های دولتی.
رشوه قضایی: پرداخت به قاضی یا کارکنان دادگاه برای صدور حکم ناعادلانه.
رشوه در معاملات بین‌المللی: رشوه به مسئولان خارجی برای تسهیل تجارت یا قراردادهای بین‌المللی.
رشوه در هر نوع و شکلی که باشد، نه تنها غیرقانونی است، بلکه به فساد اداری و اجتماعی نیز منجر می‌ شود. در بسیاری از کشورها، قوانین سخت‌ گیران های برای مبارزه با رشوه ‌خواری وجود دارد و ارتکاب این جرم می تو اند مجازات‌ های سنگینی به همراه داشته باشد.
رشوه در اکثر ادیان بزرگ دنیا به شدت محکوم شده و به عنوان عملی غیراخلاقی و ناپسند شناخته می‌ شود. ادیان مختلف رشوه را به دلیل اثرات منفی آن بر جامعه، عدالت و انصاف، محکوم کرده و پیروان خود را از این عمل بر حذر می دارند. در ادامه به بررسی دیدگاه چند دین بزرگ درباره رشوه پرداخته می‌ شود:

اسلام:

در اسلام، رشوه به شدت محکوم شده و به عنوان عملی حرام شناخته می‌ شود. قرآن و حدیث به وضوح این عمل را ناپسند می‌دانند. قرآن کریم در سوره بقره، آیه 188 می ‌فرماید:
“وَلا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ وَتُدْلُوا بِها إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَريقاً مِنْ أَمْوالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ”
ترجمه: و اموال خود را میان خود به ناحق مخورید و (برای چپاول اموال مردم) رشوه به قضات ندهید تا بخشی از اموال مردم را به ناحق و گناه آلود تصاحب کنید.
پیغمبر اسلام (ص) نیز در حدیثی فرموده‌ اند: “لعنت خدا بر رشوه‌ دهنده، رشوه‌ گیرنده و واسطه‌ گر (رشوه ‌بگیر).” این حدیث نشان می‌ دهد که هر سه طرف دخیل در عمل رشوه محکوم و مورد لعنت خداوند قرار گرفته‌ اند.

مسیحیت:

در مسیحیت نیز رشوه به شدت محکوم شده است. در کتاب مقدس، به خصوص در عهد عتیق (تورات)، بارها به موضوع رشوه اشاره شده و آن را عملی ناپسند و غیراخلاقی دانسته‌ اند. برای مثال، در کتاب خروج، فصل 23، آیه 8 آمده است: “و رشوه مگیر، زیرا که رشوه، بینایان را کور و حقانیت صالحان را معوج می ‌سازد.” این آیه نشان می‌ دهد که رشوه موجب فساد در قضاوت و عدالت می‌ شود و از همین رو، به شدت محکوم است.
یهودیت: در یهودیت، رشوه به عنوان یکی از بزرگترین گناهان محسوب می‌ شود و در تورات به شدت مورد نکوهش قرار گرفته است. تورات در کتاب تثنیه، فصل 16، آیه 19 می‌گوید: “حق را منحرف مکن و طرفداری مکن، و رشوه مگیر، زیرا که رشوه، چشمان حکیمان را کور و سخنان راست را معوج می‌ سازد.” در این دین نیز رشوه به عنوان عملی که عدالت را ب ه خطر می‌ اندازد، محکوم شده و پیروان از آن بر حذر داشته شده‌ اند.

هندوئیسم:

در هندوئیسم، آموزه‌ های دینی بر پایهٔ کارما (قانون عمل و عکس‌العمل) و دهرما (وظیفهٔ اخلاقی) بنا شده‌ اند. رشوه به عنوان عملی غیراخلاقی و بر خلاف دهرما تلقی می‌ شود. افرادی که رشوه می‌ گیرند یا می‌ دهند، از نظر کارما مسؤول اعمال خود شناخته شده و عواقب منفی آن در این زندگی یا زندگی‌ های بعدی بر آنان تأثیر خواهد گذاشت.

بودائیسم:

در بودائیسم، اصول اخلاقی و پرهیز از اعمال ناپسند به شدت توصیه شده‌ اند. رشوه به عنوان عملی که موجب فساد و بی ‌عدالتی می‌ شود، با اصول بودائی در تضاد است. بودائیسم پیروان خود را به صداقت، انصاف و پرهیز از کار هایی که به دیگران آسیب می رساند، ترغیب می‌ کند.
پس دیده می شود که در همهٔ ادیان بزرگ، رشوه به عنوان عملی ناپسند و غیراخلاقی شناخته شده است. این عمل به دلیل تأثیرات منفی بر عدالت و فساد در جامعه، مورد نکوهش و محکومیت قرار گرفته است.

دین زرتشت:

در اوستا و متون پهلوی، تأکید فراوانی بر راستی و پرهیز از دروغ و ظلم وجود دارد. رشوه چون باعث بی‌عدالتی و ظلم می‌شود، نفی و نهی شده. قاضی رشوه‌ گیر در نظر زرتشتیان یکی از پلیدترین افراد است.
نتیجه مقایسه رشوه در ادیان مختلف:
دین دیدگاه درباره رشوه
اسلام حرام، گناه کبیره
یهودیت حرام، عامل فساد قضاوت
مسیحیت گناه، مغایر با عدالت
هندویسم کارمای منفی، فساد اخلاقی
بودیسم خلاف راه درست، آسیب به دیگران
زرتشتی پلیدی، ظلم و دروغ

ادامه دارد…

حق چاپ ونشر این مقاله محفوظ است در صورت استفاده از آن باید نام داکتر صالحه واهب واصل و لینک منبع ذکر شود.

فهرست منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله در بخش آخری آورده شده است.