(ذهن چیست؟ (بخش چهارم

اگر قسمت سوم را نخوانده اید میتوانید از طریق این لینک بخوانید  ذهن چیست؟ (بخش سوم)

دو گانگی ذهن

دوگانگی ذهن یا تقسیم ‌بندی ذهن به  دو بخش آگاه و ناخودآگاه یکی از مفاهیم اساسی در روان شناسی و فلسفه است. این آیدیا بر این اصل استوار است که ذهن انسان از دو بخش مجزا تشکیل شده است که هر کدام عملکرد و وظایف خاص خود را دارند:  ذهن آگاه (خودآگاه) و ذهن ناخودآگاه. این مفهوم نقش مهمی در فهم چگونگی عملکرد روان انسان و تأثیر آن بر رفتار و تجربیات زندگی دارد.

• 
  

  ذهن آگاه (خودآگاه)

ذهن آگاه یا خودآگاه، بخشی از ذهن است که ما به  طور فعال از آن استفاده می کنم و در ارتباط مستقیم با تفکرات و تصمیم‌ گیری‌ های آگاهانه قرار دارد. این بخش از ذهن به  امور روزمره، منطقی و تحلیلی پرداخته و ما را در لحظات مختلف هدایت می کند. خصوصیت های مفتاح یا کلیدی ذهن آگاه شامل موارد زیر است:

• آگاهی از محیط اطراف: ذهن آگاه به  ما اجازه می دهد که از محیط پیرامون و آنچه در لحظه حال می‌گذرد آگاه باشیم.
• تفکر منطقی و تحلیلی: این بخش از ذهن مسؤول تجزیه و تحلیل اطلاعات، استدلال و تصمیم‌ گیری‌ های روزمره است.
• کنترل اعمال آگاهانه: اعمالی که با آگاهی و اراده انجام می ‌دهیم، مانند صحبت کردن، نوشتن، یا انجام کار های شغلی، توسط ذهن آگاه هدایت می ‌شوند.
• محدودیت در پردازش اطلاعات: ذهن آگاه قادر است در هر لحظه تنها بر تعداد محدودی از اطلاعات تمرکز کند.

• 
  

  ذهن ناخودآگاه

ذهن ناخودآگاه بخش عمیق تر و پنهانی ذهن است که بر بسیاری از جنبه ‌ های زندگی ما تأثیر می‌ گذارد، حتی بدون اینکه خود ما آگاه باشیم. این بخش از ذهن به  طور خود بخودی و بدون نیاز به  آگاهی و توجه آگاهانه، عملکرد های بسیاری را انجام می دهد. خصوصیت های مهم ذهن ناخودآگاه عبارت‌اند از:

• ذخیره‌ٔباورها و احساسات:  ذهن ناخودآگاه محل ذخیره باورها، خاطرات، عادات، و احساسات است. بسیاری از تجربیات و خاطرات که حتی ممکن است از یاد برده باشیم، در این بخش از ذهن ذخیره می‌ شوند.
• تأثیرگذاری بر رفتار: بسیاری از اعمال و عکس العمل های ما، به  خاص عادات و عکس العمل های احساسی، تحت کنترول ذهن ناخودآگاه قرار دارند. مثلاً، احساساتی مثل ترس یا شادی ممکن است بدون آگاهی قبلی به ‌طور خود به خودی بروز پیدا کنند.
• حل مسائل به  شکل خود به خود: ذهن ناخودآگاه در حل مسائل پیچیده و تفکرات خلاقانه نقش بزرگی دارد. بسیاری از آیدیا های خلاقانه و راه‌ های حل‌ زمانی به  ذهن ما خطور میکنند که در حال استراحت یا خواب هستیم، زیرا ذهن ناخودآگاه حتی در زمان استراحت نیز فعالیت دارد.
• برنامه‌ریزی توسط تکرار:  ذهن ناخودآگاه با تکرار افکار و باورها، آنها را به ‌صورت عمیق در خود جا می دهد. این بدان معناست که افکار و باور های که بارها در ذهن تکرار می‌ شوند، به  تدریج بر رفتار و زندگی ما تأثیر می ‌گذارند.

• 
  

  نقش و تعامل میان ذهن آگاه و ناخودآگاه

دوگانگی ذهن به  این معناست که هر دو بخش ذهن، یعنی ذهن آگاه و ناخودآگاه، به ‌صورت مکمل عمل می ‌کنند و بر روی یکدیگر تأثیر دارند. هر یک از این دو بخش وظایف مختلفی دارند، اما تعامل میان آنها برای موفقیت و خوشبختی انسان بسیار مهم است. به طور مثال:

• ذهن آگاه تصمیم می گیرد، ذهن ناخودآگاه اجراءمی کند:  اگر ذهن آگاه تصمیم بگیرد که به  یک هدف مشخص برسد (مانند موفقیت در شغل)، ذهن ناخودآگاه با توجه به  باورها و برنامه‌ های که در خود ذخیره دارد، به ‌طور خود به خودی شروع به  کار می کند تا آن هدف را محقق سازد.
• تغییر باورها از طریق ذهن آگاه: اگر بخواهید عادات منفی را تغییر دهید، باید از طریق ذهن آگاه، باورها و افکار جدیدی را بارها و بارها تکرار کنید تا در ذهن ناخودآگاه تثبیت شوند.

• 
  

  قدرت ذهن ناخودآگاه و تأثیر آن بر زندگی

در کتاب‌ های مانند “قدرت ذهن ناخودآگاه شما” نوشته ژوزف مورفی، تاکید اصلی بر قدرت ذهن ناخودآگاه و توانایی آن برای تغییر زندگی است. او بر این باور است که ذهن ناخودآگاه می تواند نقش اساسی در رسیدن به  موفقیت، سلامتی و خوشبختی ایفاء کند. افکار و باور های که در ذهن ناخودآگاه شکل می گیرند، می توانند بر رفتار، تصمیم‌ گیری‌ ها و حتی شرایط بیرونی زندگی انسان تأثیر بگذارند. برای مثال:

• عاداتمنفی:  عاداتی مخربی اند مانند سیگار کشیدن یا اضطراب مداوم، معمولاً در ذهن ناخودآگاه جای گرفته‌ اند و فرد به  صورت خود به خود این رفتار را انجام می دهد. تغییر این عادت‌ مستلزم تغییر باور های عمیق ذهنی است.
• شفای جسمی و روحی: بسیاری از محققان و نویسندگان خودیاری معتقدند که ذهن ناخودآگاه می تواند حتی بر سلامتی جسمی و روحی تأثیر بگذارد. مورفی در کتابش مثال‌ های متعددی از کسانی ارائه می دهد که با تغییر باور های ذهنی ‌شان توانسته ‌اند از امراض مضمن بهبود یابند.

• 
  

  راه‌ های دسترسی به  ذهن ناخودآگاه

اگرچه ذهن ناخودآگاه به ‌صورت خودکار عمل می کند، اما می توان با تکنیک‌ های مختلف به  آن دسترسی پیدا کرد و آن را برنامه ‌ریزی یا بازآموزی کرد. برخی از این تکنیک‌ ها عبارت ‌اند از:

• تکرار جملات تأکیدی مثبت: با تکرار عبارات مثبت به ‌صورت روزانه، می توان باور های جدید را در ذهن ناخودآگاه جایگزین کرد.
• تصویرسازی ذهنی: تصور کردن اهداف و موفقیت‌ ها به  شکلی زنده و ملموس می تواند به  برنامه ‌ریزی ذهن ناخودآگاه کمک کند.
• هیپنوتیزم و مراقبه : این تکنیک‌ ها به  افراد کمک می ‌کنند تا به  حالت‌ هایی از آرامش ذهنی و تمرکز برسند که در آن می توانند به  ذهن ناخودآگاه دسترسی داشته باشند. پس، دوگانگی ذهن به  این معناست که ذهن انسان دارای دو بخش آگاه و ناخودآگاه است که هر یک وظایف و نقش‌ های متفاوتی دارند. ذهن آگاه مسؤول تصمیم‌ گیری‌ های آگاهانه و منطقی است، در حالی که ذهن ناخودآگاه نقش پنهان اما قدرتمندی در رفتار، عادات و تجربیات زندگی دارد. درک این دوگانگی و یادگیری استفاده از قدرت ذهن ناخودآگاه می تواند به  افراد کمک کند تا عادات منفی را تغییر داده، موفقیت‌ های بیشتری کسب کنند و زندگی خود را بهبود بخشند.

ادامه دارد…

حق چاپ ونشر این مقاله محفوظ است در صورت استفاده از آن باید نام داکتر صالحه واهب واصل و لینک منبع ذکر شود.

فهرست منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله در بخش آخری آورده شده است.