(حج چیست؟ (بخش سوم

اگر بخش دوم را نخوانده اید میتوانید از طریق این لینک بخوانید حج چیست؟ (بخش دوم)

رنگ احرام: احرام به رنگ سفید به‌ طور سنتی و رایج است، اما از نظر شرعی و فقهی، رنگ سفید الزامی نیست و شرط اصلی احرام سادگی و بدون دوخت بودن آن است، نه رنگ خاص آن.

دلایل استفاده از رنگ سفید در احرام:

سنت پیامبر (ص): پوشیدن لباس سفید به عنوان احرام در سنت پیامبر اسلام (ص) توصیه شده و در روایات اسلامی سفید به عنوان نماد پاکی، خلوص و برابری مطرح شده است. این باعث شده که استفاده از پارچه سفید به صورت گسترد های در بین مسلمانان رایج شود.

نماد برابری و پاکی: رنگ سفید به عنوان نمادی از ساده‌زیستی و برابری بین مسلمانان در مراسم حج است. همه افراد از همه اقشار جامعه لباس سفید یکسان می‌ پوشند که نشان ‌دهنده مساوات است.

از نظر شرعی:

برای مردان: احرام باید از دو پارچه ساده و بدون دوخت تشکیل شود، اما الزامی به رنگ سفید بودن این پارچه‌ ها وجود ندارد. مردان می توانند از هر رنگ ساد های استفاده کنند، ولی رنگ سفید توصیه شده است.

برای زنان: هیچ محدودیتی در انتخاب رنگ لباس احرام برای زنان وجود ندارد. آنها می توانند هر لباس پوشیده و مناسب حجاب را، با هر رنگی، استفاده کنند. رنگ سفید برای احرام به‌ طور سنتی و مستحب است، اما از لحاظ فقهی اجباری نیست و فرد می تواند از هر رنگ ساده دیگری برای احرام استفاده کند. مهم‌ ترین مسئله، رعایت سادگی و احکام مربوط به احرام است.

صفا و مروه: صفا و مروه دو تپه کوچک در نزدیکی کعبه در شهر مکه هستند که فاصل های تقریباً 450 متر از یکدیگر دارند. سعی بین صفا و مروه یکی از مناسک مهم حج و عمره است که در آن حاجیان باید فاصله بین این دو تپه را هفت بار طی کنند. این عمل به یاد حضرت هاجر (علی ها‌السلام)، مادر حضرت اسماعیل (علی هالسلام)، انجام می شود که در پی یافتن آب برای فرزندش بین این دو تپه دوید تا سرانجام به وسیله معجزه، چشمه آب زمزم پدیدار شد.

معنای صفا و مروه:

صفا: تپ های که مراسم سعی از آن شروع می شود. کلمهٔ “صفا” به معنای سنگ سخت و صاف است.

مروه: تپ های که مراسم سعی در آن پایان می ‌یابد. “مروه” نیز به معنای سنگ سخت و درخشان است.

مراسم سعی بین صفا و مروه: سعی بین صفا و مروه بخشی از مناسک حج و عمره است و دارای ترتیب و شرایط خاصی است که به شرح زیر است:

فلسفه سعی: 

سعی بین صفا و مروه یکی از واجبات حج و عمره است که به یاد حضرت هاجر و جستجوی او برای یافتن آب انجام می شود. حاجیان باید هفت مرتبه بین این دو تپه طی کنند و این عمل را با نیت خالص و بعد از طواف کعبه انجام دهند. این عمل نمادی از صبر، تلاش و اعتماد به خداوند است. سعی در مناسک حج و عمره به معنای کوشش و تلاش است و نمادی از جستجو، صبر و توکل به خداوند می ‌باشد. این عمل یادآور داستان حضرت هاجر (ع)، همسر حضرت ابراهیم (ع) و مادر حضرت اسماعیل (ع) است. حضرت هاجر پس از اینکه در بیابان مکه تنها گذاشته شد و به دنبال آب برای فرزند خود اسماعیل بود، بین دو تپه صفا و مروه هفت بار در جستجوی آب دوید تا سرانجام چشمه زمزم از زیر پای اسماعیل به وسیله معجز های جاری شد. سعی در مناسک حج و عمره به معنای تکرار حرکت بین دو تپه صفا و مروه است که هفت مرتبه انجام می شود. این عمل نمادی از تلاش انسانی برای حل مشکلات و در عین حال توکل به خداوند در شرایط سخت است. در این عمل، حاجیان به یاد حضرت هاجر تلاش می کنند و این تلاش نشان‌دهنده پیوند انسان با قدرت الهی است، به این معنا که در سختی‌ ها و مشکلات باید تلاش کرد و به لطف خداوند امیدوار بود.

• پیام‌ هاو فلسفه سعی: سعی بین صفا و مروه به یادگار تلاش حضرت هاجر (ع) برای یافتن آب برای فرزندش حضرت اسماعیل (ع) است. این عمل نماد صبر، تلاش و توکل به خداوند است و یادآوری می کند که در سخت‌ ترین شرایط نیز باید به خداوند اعتماد کرد و از او یاری طلبید. توکل و اعتماد به خداوند: حضرت هاجر با وجود اینکه در بیابانی خشک و بی‌آب و علف بود، با ایمان و اعتماد به خداوند، بدون از دست دادن امید، به دنبال راهی برای نجات فرزندش جستجو کرد. سعی نمادی از این ایمان و اعتماد به خداوند است.
• تلاشو کوشش انسانی: سعی نشان می دهد که حتی در سخت‌ ترین شرایط، انسان باید به تلاش و کوشش خود ادامه دهد. در این مناسک، حاجیان با پیمودن مسیر بین صفا و مروه، این تلاش را یادآوری می کنند.
• صبوریو استقامت: حضرت هاجر علی‌رغم سختی‌ ها و ناامیدی‌ ها، با صبر و استقامت به جستجوی خود ادامه داد. سعی بین صفا و مروه به مسلمانان می‌آموزد که باید در زندگی صبور باشند و استقامت کنند.
• نمادقرب الهی: انجام این عمل در حج به معنای نزدیک شدن به خداوند از طریق تلاش و کوشش است. همان‌ طور که حضرت هاجر با تلاش خود به نتیجه رسید، انسان نیز باید با تلاش به رضایت و قرب الهی دست یابد. سعی در مناسک حج نمادی از تلاش، صبر، استقامت و توکل به خداوند است. این عمل یادآور جستجوی حضرت هاجر برای یافتن آب و نشان‌دهنده این است که در سختی‌ ها باید به خداوند توکل کرد و در عین حال از تلاش دست نکشید. سعی بین صفا و مروه به مسلمانان درس تلاش و اعتماد به رحمت الهی را یادآوری می کند.

۱- نیت سعی: پیش از آغاز مراسم سعی، حاجی باید نیت کند که سعی را برای تقرب به خداوند و انجام مناسک حج یا عمره انجام می ‌دهد. نیت قلبی کافی است و حاجی نیازی به گفتن آن به زبان ندارد.

۲- شروع از صفا: حاجی باید سعی را از تپه صفا آغاز کند. پس از نیت، روی تپه صفا می‌ایستد و به سمت کعبه نگاه می کند. برخی از حاجیان در این مرحله دعای خاصی را می ‌خوانند و دست‌ های خود را به سمت کعبه بلند می کنند.

۳- حرکت به سمت مروه: پس از دعای مختصر، حاجی از صفا به سمت تپه مروه حرکت می کند. در طول مسیر، بخشی از راه به نام “مَیلَین” وجود دارد که نشانه‌ هایی با چراغ سبز دارد. مردان در این قسمت باید اندکی سریع‌تر حرکت کنند (دویدن آرام یا تندتر راه رفتن)، اما برای زنان این عمل توصیه نشده و آنها باید به‌ طور عادی راه بروند.

۴- رسیدن به مروه: پس از رسیدن به تپه مروه، حاجی باید بر روی آن تپه بایستد و دعایی بخواند، شبیه به زمانی که روی تپه صفا ایستاده بود. این پایان اولین رفت است.

۵- بازگشت به صفا: حاجی باید پس از دعا، از مروه به سمت صفا بازگردد. این یک بار رفت و برگشت محسوب می شود.

۶- تکرار عمل: حاجی باید این عمل را هفت مرتبه تکرار کند، که رفتن از صفا به مروه یک دور و برگشت از مروه به صفا یک دور دیگر محسوب می شود. بنابراین مسیر از صفا به مروه (یک رفت) و از مروه به صفا (یک برگشت) دو دور کامل را تشکیل می دهد. دور هفتم در تپه مروه به پایان می‌ رسد.

شرایط سعی:

• طوافپیش از سعی: سعی بین صفا و مروه باید بعد از طواف کعبه (طواف عمره یا طواف زیارت در حج) انجام شود.ترتیب:
• سعیباید از صفا آغاز شود و در مروه پایان یابد.
• پیوستگی:بهتر است سعی بدون وقفه و به صورت متوالی انجام شود، اما اگر حاجی نیاز به استراحت داشته باشد، می تواند توقف کند و سپس ادامه دهد.
• نیتخالص: حاجی باید نیت کند که این عمل را به قصد تقرب به خداوند و انجام مناسک حج یا عمره انجام می ‌دهد.
• وضو:برای سعی داشتن وضو لازم نیست، اما در حالت طهارت بودن مستحب است.

مقام ابراهیم: نشان پای حضرت ابراهیم (ع) یا مقام ابراهیم، سنگی مقدس است که در نزدیکی کعبه و در حرم مکه قرار دارد. این سنگ نشان‌دهنده جایگاهی است که حضرت ابراهیم (ع) هنگام ساختن کعبه بر روی آن ایستاد تا دیوار های کعبه را بسازد. طبق روایات اسلامی، جای پای حضرت ابراهیم (ع) به عنوان اثری از آن دوران بر روی این سنگ باقی مانده است و در حال حاضر داخل یک محفظه شیش های محافظت می شود.

موقعیت مکانی: مقام ابراهیم در نزدیکی کعبه، در فاصله حدود 10 تا 13 متر از سمت شرقی خانه خدا و مقابل درب کعبه قرار دارد. این مکان یکی از نقاط مقدس در مسجدالحرام است و پس از طواف، حاجیان برای خواندن نماز پشت مقام ابراهیم می‌ایستند.

ظاهر سنگ: سنگ مقام ابراهیم تقریباً به اندازه یک مکعب مستطیل کوچک است و رنگ آن مایل به زرد است. جای پای حضرت ابراهیم (ع) به وضوح بر روی این سنگ به شکل دو فرورفتگی دیده می شود. این سنگ به عنوان یادگاری از دوران ساخت کعبه شناخته می شود و مسلمانان آن را مورد احترام قرار می دهند.

اهمیت و جایگاه دینی:

ساخت کعبه: در دوران ساخت کعبه، حضرت ابراهیم (ع) به دلیل بلند بودن دیوار های کعبه، نیاز به سنگی داشت که بر روی آن بایستد و کار ساخت دیوار ها را به پایان برساند. به همین دلیل، این سنگ به عنوان نشانهای از تلاش و عبادت او در ساخت خانه خدا شناخته می شود.

آیه قرآن: در قرآن کریم، به مقام ابراهیم اشاره شده است. در آیه 97 سوره آل عمران آمده:

«وَاتَّخِذُوا مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى» ترجمه: “و از مقام ابراهیم برای خود محل نماز انتخاب کنید.” این آیه اهمیت مقام ابراهیم را به عنوان مکانی مقدس برای نماز و عبادت تأکید می کند.

نماز پشت مقام ابراهیم: یکی از سنت‌ های حاجیان این است که پس از اتمام طواف کعبه، پشت مقام ابراهیم دو رکعت نماز طواف می ‌خوانند. این نماز به عنوان نشانهای از تبعیت از حضرت ابراهیم (ع) و بزرگداشت تلاش او در ساخت کعبه محسوب می شود.

فلسفه و پیام مقام ابراهیم: مقام ابراهیم نمادی از ایمان، توکل، و تلاش حضرت ابراهیم (ع) در راه ساخت خانه خدا و دعوت مردم به یکتاپرستی است. این نشان پا یادآور این است که انسان باید با ایمان به خدا و تلاش در مسیر او، از مشکلات عبور کرده و به رضایت الهی دست یابد. همچنین، مقام ابراهیم یادگاری از تاریخ پرشکوه اسلام و پیوند معنوی بین مسلمانان و پیامبران الهی است. مقام ابراهیم نشانهای از جای پای حضرت ابراهیم (ع) و یادآور دوران ساخت کعبه است. این سنگ مقدس به عنوان نمادی از تلاش، ایمان و توکل در اسلام شناخته می شود و مسلمانان در مناسک حج و عمره پس از طواف کعبه در پشت این مقام نماز می‌خوانند. مقام ابراهیم جایگاهی والا در دین اسلام دارد و مورد احترام عمیق مسلمانان است.

ادامه دارد…

حق چاپ ونشر این مقاله محفوظ است در صورت استفاده از آن باید نام داکتر صالحه واهب واصل و لینک منبع ذکر شود.

فهرست منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله در بخش آخری آورده شده است.