(زمان چیست و چگونه میتوانیم آنرا تعریف کنیم؟ (بخش هژدهم

.اگر بخش هفدهم را نخوانده اید میتوانید از طریق این لینک بخوانید زمان چیست و چگونه میتوانیم آنرا تعریف کنیم؟ (بخش هفدهم)

تفاوت بین زمان زیسته و ساعت

تفاوت بین زمان زیسته و زمان ساعت مفهومی است که در فلسفه‌ٔ هایدگر و دیگر فیلسوفانِ مربوط به زمان، بخصوص در نقدهای اجتماعی و فرهنگی مدرن، به آن پرداخته شده است. این دو نوع زمان به دو دیدگاه متفاوت از زمان اشاره دارند: یکی زمانی که به‌ طور طبیعی و انسانی تجربه می‌ شود و دیگری زمانی که به‌ طور فنی و مکانیکی اندازه‌ گیری می‌ شود.
۱. زمان زیسته (Lived Time) : ‌زمان زیسته به زمان تجربی و احساس‌شده از سوی انسان ها اشاره دارد که به‌ طور طبیعی و در لحظه درک می‌ شود. این نوع زمان مرتبط با تجربه‌ی فردی و عاطفی است و نمی ‌توان آن را به طور دقیق و کمی اندازه‌ گیری کرد. در واقع، این زمان به شیوه‌ای ذهنی و شخصی تجربه می‌ شود و بیشتر به نحوه‌ی درک و احساس فرد از گذشته، حال و آینده وابسته است.
خصوصیات زمان زیسته:
شخصی و ذهنی: زمان زیسته به ‌طور کاملاً فردی و بر اساس تجربیات و احساسات شخصی فرد است.
وابسته به شرایط ذهنی و روانی: این زمان می ‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد؛ برای مثال، زمانی که انسان در حال لذت بردن از چیزی است ممکن است احساس کند زمان سریعتر می‌ گذرد، در حالی که وقتی فرد تحت استرس است، ممکن است زمان برای او کندتر به نظر برسد.
بدون خطی بودن قطعی: زمان زیسته الزماً خطی و تابع نظم مشخصی نیست. فرد ممکن است در یک لحظه در گذشته غرق شود یا به آینده فکر کند و این تجربه‌ها به‌ طور متناوب تغییر کنند.
بیشتر از تجارب زندگی واقعی: زمان زیسته به لحظات زندگی روزمره و اتفاقات کوچک و بزرگ زندگی انسان مربوط می‌ شود که معمولا در آن فرد بر اساس تجربیات خود از زمان آگاه می‌ شود.
۲. زمان ساعت (Clock Time): زمان ساعت به زمان فیزیکی و کمی اشاره دارد که توسط ابزار های اندازه‌ گیری مانند ساعت‌ها یا تقویم‌ ها تعیین می‌ شود. این زمان از دیدگاه فنی و علمی، خطی، کمی و قابل اندازه‌ گیری است و بر اساس واحد های زمان استندارد مانند ثانیه‌ها، دقیقه‌ها و ساعت‌ها تعریف می‌ شود.

خصوصیات زمان ساعت:
فنی و عینی: زمان ساعت یک مفهوم کاملاً خارجی و استندارد است که توسط دستگاه‌ ها و ابزار های دقیق اندازه‌ گیری می‌ شود.
خطی و تجزیه‌ پذیر: زمان ساعت از واحد های ثابت تشکیل می‌ شود و به صورت خطی حرکت می‌ کند، از ثانیه به دقیقه، از دقیقه به ساعت، و از ساعت به روز.
در دسترس عموم: زمان ساعت برای تمامی افراد جامعه یکسان است و به آن نظم و ترتیب می‌ دهد. این زمان برای برنامه‌ریزی‌های اجتماعی، اقتصادی و سازمانی کاربرد دارد.
تابع رویدادهای بیرونی: زمان ساعت مستقل از تجربیات فردی است و بیشتر بر مبنای رویدادهای بیرونی مانند ساعت‌ها، تعطیلات رسمی، ساعات کاری و زمان‌ های سفر تعیین می‌ شود.
۳. تفاوت‌های کلیدی بین زمان زیسته و زمان ساعت
نحوه درک و تجربه: زمان زیسته ذهنی و شخصی است، در حالی که زمان ساعت عینی و کمی است. به این معنی که زمان زیسته به طور خاص تحت تأثیر شرایط ذهنی فرد قرار دارد، اما زمان ساعت برای همه افراد یکسان است و به تجارب فردی وابسته نیست.
چگونگی اندازه‌ گیری: زمان ساعت با استفاده از ابزار های اندازه‌ گیری مانند ساعت‌ها و تقویم‌ ها محاسبه می‌ شود، در حالی که زمان زیسته نمی ‌تواند به‌ طور دقیق اندازه‌ گیری شود. این زمان بیشتر به حس و درک فردی از لحظات زندگی مرتبط است.
ساختار: زمان ساعت به طور دقیق و خطی است، اما زمان زیسته ممکن است چند بعدی و غیرخطی باشد. برای مثال، فرد ممکن است در حالی که در حال فکر کردن به گذشته است، احساس کند که زمان متوقف شده است یا در حال حرکت در زمانی دیگر است.
وابستگی به محیط: زمان ساعت به محیط‌های اجتماعی و فنی مانند شغل‌ها، ملاقات‌ها، سفرها، یا تعطیلات وابسته است، اما زمان زیسته بیشتر تحت تأثیر درک فرد از شرایط داخلی خود است.
۴. نقد استبداد ساعت
در جوامع صنعتی و مدرن، استفاده از زمان ساعت به‌ طور فزاینده‌ای بر زندگی انسان ها تسلط پیدا کرده است. این استبداد ساعت می ‌تواند به فراموشی و غفلت از زمان زیسته منجر شود، به‌ طوری که افراد به‌ جای تجربه‌ٔ عمیق و اصیل زمان، تنها به محدوده‌های زمانی بیرونی و برنامه‌های از پیش تعیین‌شده می‌پردازند. در این شرایط، انسان ها مجبورند برای انجام کارها، ملاقات‌ها و فعالیت های خود به زمان ساعت التزام داشته باشند و ممکن است آگاهی از لحظه‌ی حال و احساس درونی خود را از دست بدهند.
هایدگر و بسیاری از فیلسوفان دیگر به همین علت است که به نوعی از زمان اصیل اشاره دارند که از تجربه‌ی درونی فرد و وجود انسانی نشأت می‌گیرد، نه از زمان بیرونی و سفت‌وسخت.
۵. مثال‌ های عینی
زمان زیسته: فرض کنید فردی در حال دیدن یک فیلم است. برای او ممکن است زمان به سرعت بگذرد، زیرا درگیر فیلم و داستان آن شده است. یا ممکن است در موقعیت خاصی، مانند یک گفتگوی صمیمانه با دوستانش، احساس کند که زمان بسیار سریع یا کند می‌ گذرد.
زمان ساعت: در مقابل، وقتی فردی به دیدار دکتر می‌رود و باید مطابق با ساعت قرار ملاقات عمل کند، زمان باید طبق ساعت دقیق اندازه‌ گیری و پیگیری شود. این نوع زمان، زمان ساعت است که باید دقیق و مطابق با زمان‌ های از پیش تعیین‌شده پیگیری شود.
زمان زیسته و زمان ساعت دو دیدگاه متفاوت و مکمل از زمان هستند. زمان زیسته تجربه‌ی شخصی و ذهنی انسان است که به حالت‌های درونی فرد وابسته است، در حالی که زمان ساعت معیاری است که به‌ طور فنی، اجتماعی و علمی برای اندازه‌ گیری و سازماندهی زندگی انسان ها استفاده می‌ شود. در دنیای مدرن، ممکن است این دو مفهوم با هم تداخل پیدا کنند، و تأثیر زمان ساعت به‌گونه‌ای باشد که تجربه‌ی اصیل از زمان زیسته را تحت تأثیر قرار دهد.

ادامه دارد…

حق چاپ ونشر این مقاله محفوظ است در صورت استفاده از آن باید نام داکتر صالحه واهب واصل و لینک منبع ذکر شود.

فهرست منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله در بخش آخری آورده شده است.