(رشوت چیست؟ (بخش دوم

اگر بخش اول را نخوانده اید میتوانید از طریق این لینک بخوانید رشوت چیست؟ (بخش اول)

تفاوت رشوه با هدیه:

هدیه معمولاً با نیت خیرخواهانه و بدون انتظار نتیجه خاصی داده می ‌شود.
رشوه همواره با انتظار سود یا امتیاز غیرقانونی همراه است.

عواقب یا پیامد های رشوه:

فساد سیستم قضایی و اداریب
ی‌اعتمادی مردم به دولت و نهادها
ضعیف شدن عدالت اجتماعی
تبعیض در خدمات
زیان اقتصادی در سطح ملی

ریشه‌ های تاریخی رشوه در تمدن‌ ها و سپس قوانین مدرن ضد رشوه در دنیا

ریشه ‌های تاریخی رشوه در تمدن‌ های باستان
رشوه پدیده ‌ای قدیمی است و تقریباً در همه تمدن ‌های تاریخی آثار آن دیده می‌ شود. با اینکه بسیاری از جوامع آن را نکوهش می‌ کردند، ولی گاهی در عمل جزئی از سازوکار قدرت و سیاست بوده است.
مصر باستان: شواهدی از پاپیروس ‌های حقوقی و تجاری حاکی از وجود رشوه میان مقامات وجود دارد. مقامات دینی و دولتی برای چشم‌پوشی از برخی تخلفات یا پیش‌برد امور، هدیه یا «انعام» دریافت می‌کردند.
بین‌النهرین (بابِل و آشور): در قانون مشهور حمورابی (یکی از قدیمی‌ترین مجموعه قوانین دنیا)، بندهایی وجود دارد که برای رشوه‌گیری مجازات تعیین کرده‌اند. مجازات شامل اخراج از مقام یا مجازات‌های بدنی بود.
هند باستان: در آرتهاشاسترا (کتاب معروف سیاسی نوشته چاناکیا)، فصلی مخصوص به فساد و رشوه اختصاص داده شده. حتی روش‌هایی برای شناسایی کارمندان فاسد توصیه شده است.
یونان و روم باستان: در یونان، رشوه در رقابت ‌های المپیک یا تصمیمات قضات گاه دیده می ‌شد. رومی‌ ها کلمهٔ خاص برای رشوه داشتند ambitus که به معنای خریدن رأی در انتخابات بود. برخی سناتورها به همین دلیل تبعید یا مجازات می ‌شدند.

قوانین مدرن ضد رشوه:

با گذشت زمان و توسعه دولت‌های مدرن، کشورهای جهان برای مبارزه با رشوه قوانینی دقیق و نهاد های نظارتی ایجاد کرده ‌اند.
قوانین بین‌المللی: کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه فساد (UNCAC): تصویب در سال 2003 هدف آن پیشگیری، جرم ‌انگاری و همکاری بین کشورها برای مبارزه با فساد و رشوه.
کنوانسیون OECD علیه رشوه در معاملات بین‌المللی (1997): کشورها موظف‌ اند رشوه به مقامات خارجی را جرم ‌انگاری کنند. بر رفتار شرکت‌ه ای چندملیتی تمرکز دارد.
FCPA (قانون اقدامات فساد خارجی) – ایالات متحده آمریکا: شرکت‌ های آمریکایی را از پرداخت رشوه به مقامات خارجی منع می ‌کند. حتی پرداخت‌های کوچک هم قابل تعقیب ‌اند.
UK Bribery Act – بریتانیا (2010): یکی از سخت‌ گیرانه‌ ترین قوانین ضد رشوه در دنیاست. نه ‌تنها رشوه به مقامات دولتی، بلکه رشوه بین شرکت‌ها را هم شامل می‌ شود.
نهاد های بین ‌المللی نظارت بر فساد: Transparency International: شاخص فساد (CPI) را سالانه منتشر می‌ کند. World Bank و UNODC: پروژه‌ های ضد فساد و شفاف ‌سازی در کشورهای در حال توسعه اجرا می ‌کنند.

رشوه از دیرباز به عنوان آفت قدرت، عدالت و توسعه شناخته شده و ادیان، تمدن‌ ها و قوانین بشری به مرور تلاش کرده ‌اند با آن مقابله کنند. با این حال، مبارزه با رشوه تنها با قانون ممکن نیست؛ نیاز به فرهنگ‌ سازی، شفافیت و وجدان عمومی دارد.

راهکارهای عملی برای کاهش رشوه

آموزش و آگاهی عمومی: آموزش اخلاق، قانون و حقوق شهروندی در مدارس و دانشگاه‌ ها، افزایش آگاهی مردم از عواقب رشوه و فساد، ترویج فرهنگ صداقت و مسؤولیت‌ پذیری
شفافیت در پروسه های اداری: ایجاد سیستم‌ های آنلاین برای ثبت درخواست‌ ها و پیگیری دوسیه ها، حذف پروسه های کاغذی و غیرضروری که زمینه‌ ساز فساد هستند و انتشار اطلاعات مالی و عملکرد نهادهای دولتی برای مردم
نظارت و بازرسی مستمر: تقویت نهاد های بازرسی، حسابرسی و مبارزه با فساد، استفاده از سامانه‌ های هوش مصنوعی برای شناسایی رفتارهای مشکوک و تشویق افشاگران فساد (whistleblowers) با تضمین امنیت و پاداش
مجازات سریع و قاطع: اجرای بدون تعارف قوانین ضد رشوه، برخورد عادلانه با متخلفان بدون در نظر گرفتن موقعیت اجتماعی یا سیاسی آنها و رسانه‌ای کردن پرونده‌های فساد برای اثر بازدارنده.
تقویت وجدان و ایمان فردی: آموزش اخلاق دینی و انسانی در خانواده و جامعه، تشویق افراد به وجدان‌محوری به جای مصلحت‌اندیشی فاسد و الگوسازی از افراد درستکار در رسانه‌ ها و آموزش.
کاهش انگیزه‌های رشوه‌ دهی: بالا بردن دسترسی برابر مردم به خدمات دولتی، کاهش بروکراسی پیچیده و طولانی، ایجاد رقابت سالم در بازار و در استخدام‌ها
مثالی از موفقیت کشورها در مقابله با رشوه
رواندا (Rwanda) در آفریقا، پس از دهه‌ها فساد گسترده، توانست با این اقدامات موفق شود که امروز رواندا یکی از شفاف ‌ترین کشورهای آفریقاست.
دولت الکترونیک برای همه خدمات اداری
صفر کردن تماس مستقیم کارمند و ارباب رجوع
جازات شدید فساد اداری
ایجاد فرهنگ پاسخگویی در بین مسئولان

ادامه دارد…

حق چاپ ونشر این مقاله محفوظ است در صورت استفاده از آن باید نام داکتر صالحه واهب واصل و لینک منبع ذکر شود.

فهرست منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله در بخش آخری آورده شده است.