(حقوق چیست؟ (بخش دوم

اگر بخش پانزدهم را نخوانده اید میتوانید از طریق این لینک بخوانید حقوق چیست؟ (بخش اول)

الف: فرق بین حقوق و قانون:

تفاوت بین حقوق و قانون از نظر مفهوم و کاربرد به شرح زیر است:

• تعریف حقوق
  • مفهوم: حقوق به مجموعه ایاز قواعد و اصول کلی اطلاق می شود که به تنظیم روابط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی افراد و جامعه می پردازد. حقوق به عنوان یک نظام گسترده شامل تمام قواعد، اصول، و نهاد های حقوقی است که هدف اصلی آن حفظ نظم و عدالت در جامعه است. مثال:  حقوق بشر که به مجموعه ایاز اصول و ارزش‌ ها اشاره دارد که باید در همه جوامع رعایت شود، مانند حق زندگی و آزادی.
• تعریف قانون
  • مفهوم: قانون به مقررات و قواعد خاصی گفته می شود که توسط نهاد های قانون‌   گذاری (مانند پارلمان) به تصویب می‌ رسند و اجرای آنها  اجباری است. قوانین بخشی از نظام حقوقی هستند که به طور رسمی تصویب شده‌ اند و باید توسط همه افراد جامعه رعایت شوند. مثال:  قانون مدنی که مقررات خاصی برای مسائل روزمره مانند قرارداد ها، مالکیت و ارث را تعیین می کند.

ب: تفاوت در گستردگی

• حقوق: مفهومی گسترده است و شامل اصول، قواعد، نهادها، و مفاهیمی مانند عدالت و اخلاق می شود. حقوق می تواند فراتر از قانون‌ های تصویب ‌شده توسط دولت ‌ها باشد و شامل حقوق طبیعی و حقوق بین الملل نیز شود.
• قانون: محدودتر است و به مقررات خاصی اطلاق می شود که توسط مقامات رسمی تصویب شده‌ اند و اجرای آنها  در یک کشور مشخص اجباری است.

ج:  تفاوت در منشأ

• حقوق: منشأ حقوق می توانداز اصول اخلاقی، فلسفی، اجتماعی یا دینی ناشی شود. حقوق ممکن است شامل قواعدی باشد که لزوماً توسط قانون‌ گذار تصویب نشده‌ اند اما به دلیل اهمیت آنها  در جامعه مورد احترام قرار می‌ گیرند.
• قانون: منشأ قانون از نهاد های رسمی دولتی مانند پارلمان است. قوانین به طور رسمی و قانونی تصویب می شوند و همه افراد موظف به رعایت آن هستند.

د: تفاوت در هدف

• حقوق: هدف کلی حقوق، حفظ عدالت و نظم اجتماعی است و به تمامی جنبه‌های زندگی اجتماعی و تعاملات انسانی توجه دارد.مثال: اصول کلی مانند حقوق طبیعی (حق حیات، آزادی)، حقوق بشر، و حقوق عدالت.
• قانون: هدف قانون، تنظیم رفتارها و روابط خاصی در جامعه است و بیشتر به مسائل روزمره و اجرایی می پردازد. قوانین ابزارهایی برای اجرای حقوق و رسیدن به عدالت هستند. مثال: قوانین مشخص مانند قانون کیفری که جرم ‌ها و مجازات را تعریف می کند، یا قانون خانواده که به مسائل مربوط به ازدواج و طلاق می پردازد.

حقوق یک مفهوم کلی و گسترده است که شامل اصول، ارزش‌ها، و قواعدی است که به دنبال حفظ عدالت و نظم در جامعه هستند. قانون یک ابزار اجرایی در این نظام است که به طور رسمی توسط نهاد های قانون‌  گذاری تصویب شده و برای اجرا در جامعه الزامی است.

حقوق بشر یا حقوق بشر:

حقوق بشر یا حقوق بشر به مجموعه ایاز حقوق و آزادی های بنیادین اطلاق می شود که هر فرد به دلیل انسان بودن خود، بدون در نظر گرفتن جنسیت، نژاد، ملیت، مذهب، یا هر تفاوت دیگر، از آنها  برخوردار است. این حقوق غیرقابل انتقال و جهانی هستند و به عنوان اصولی برای حفظ کرامت انسانی شناخته می شوند.

حقوق بشر در حالت فرعی (حقوق فردی): در حالت فرعی یا حقوق فردی، حقوق بشر به حقوقی که به صورت فردی به هر شخص تعلق می ‌گیرد، اشاره دارد. این حقوق ممکن است در قوانین ملی کشورها یا معاهدات بین الملل به رسمیت شناخته شوند و ممکن است از نظر محتوایی متفاوت باشند. در این حالت، حقوق بشر معمولاً به حقوقی که هر فرد به تنهایی در برابر دولت یا دیگران دارد، اشاره می کند.مثال‌:

• حق حیات: هر فرد حق زندگی دارد و نباید بدون دلیل قانونی از این حق محروم شود.
• حق آزادی بیان: هر شخص حق دارد نظر و عقاید خود را بدون ترس از مجازات بیان کند.
• حق مالکیت: هر فرد حق دارد که مالکیت شخصی داشته باشد و از آن در برابر تعدی دیگران محافظت کند.

در بررسی حقوق بشر در حالت فرعی، دادگاه‌ها و نهاد های حقوقی ملی به اجرای این حقوق بر اساس قوانین داخلی و معاهدات بین الملل می پردازند. برای مثال، فردی که احساس می کند حق آزادی بیانش نقض شده است، می تواندبه دادگاه‌های ملی شکایت کند و بر اساس قوانین ملی یا معاهدات بین الملل، حق خود را مطالبه نماید.

حقوق بشر در حالت عمومی (حقوق جمعی): در حالت عمومی یا حقوق جمعی، حقوق بشر به حقوقی اشاره دارد که نه فقط برای فرد، بلکه برای گروه‌ها و اجتماعات به رسمیت شناخته می شوند. این حقوق بیشتر بر اصول همبستگی و حفاظت از حقوق گروهی تأکید دارند و در سطح جامعه یا در سطح بین الملل مطرح می شوند.مثال‌:

• حق تعیین سرنوشت: ملت‌ها و گروه‌های قومی حق دارند که در تعیین نظام حکومتی خود نقش داشته باشند.
• حق توسعه: جوامع و ملت‌ها حق دارند که از توسعه اقتصادی، اجتماعی، و فرهنگی بهره‌مند شوند.
• حقوق اقلیت‌ها: گروه‌های اقلیتی در هر جامعه حق دارند که فرهنگ، زبان، و مذهب خود را حفظ و ارتقاء دهند.

در بررسی حقوق بشر در حالت عمومی، نهاد های بین الملل مانند سازمان ملل متحد و دادگاه ‌های بین الملل نقش مهمی دارند. این نهادها با وضع معاهدات و پی گیری اجرای آنها ، تلاش می کنند که حقوق جمعی انسان ها در سطح جهانی رعایت شود. برای مثال، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد به بررسی وضعیت حقوق بشر در کشورها می پردازد و گزارش‌های سالآنها ی در این زمینه منتشر می کند.

ادامه دارد…

حق چاپ ونشر این مقاله محفوظ است در صورت استفاده از آن باید نام داکتر صالحه واهب واصل و لینک منبع ذکر شود.

فهرست منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله در بخش آخری آورده شده است.