(منطق چیست؟ (بخش نهم

اگر بخش هشتم را نخوانده اید میتوانید از طریق این لینک بخوانید  منطق چیست؟ (بخش هشتم)

روابط در نسبت چهارگانه

1.تقابل ((Contradiction : دو موضوع که به طور کامل مخالف هم هستند و نمی‌ توانند همزمان صحیح یا همزمان کاذب باشند. در نسبت چهارگانه، این رابطه بین موضوعات A و O و نیز بین موضوعات E و I وجود دارد. مثال:
A: همه انسانها فانی هستند.
O: برخی انسانها فانی نیستند.
2.تضاد ((Contrariety : دو موضوع که نمی‌ توانند همزمان صحیح باشند، ولی می‌ توانند همزمان کاذب باشند. این رابطه بین موضوع‌ های A و E وجود دارد. مثال:
A: همه انسانها فانی هستند.
E: هیچ انسانی فانی نیست.
3.زیر تضاد ((Subcontrariety: دو موضوع که نمی‌ توانند همزمان کاذب باشند، ولی می‌ توانند همزمان صحیح باشند. این رابطه بین موضوع‌ های I و O وجود دارد. مثال:
I: برخی انسانها فانی هستند.
O: برخی انسانها فانی نیستند.
4.تبعیت ((Subalternation: یک رابطه سلسله مراتبی بین موضوعات عمومی و جزئی که در آن صحت موضوع عمومی صحت موضوع جزئی را تضمین می‌ کند، اما عکس آن الزامی نیست. این رابطه بین A و I و نیز بین E و O وجود دارد. مثال:
A: همه انسانها فانی هستند.
I: برخی انسانها فانی هستند.
E: هیچ انسانی فانی نیست.
O: برخی انسانها فانی نیستند.
نمایش گرافیکی: در نمایش گرافیکی نسبت چهارگانه، این چهار نوع موضوع و روابط بین آنها به صورت یک مربع با رئوس مشخص نمایش داده می‌ شوند:
ریاضات
A – – – – – E
| |
| |
I – – – – – O
خطوط افقی بالایی: نشان‌ دهنده تضاد (Contrariety) بین A و E.
خطوط افقی پایینی: نشان‌دهنده زیرتضاد (Subcontrariety) بین I و O.
خطوط مورب: نشان‌دهنده تقابل (Contradiction) بین A و O و نیز بین E و I.
خطوط عمودی: نشان‌دهنده تبعیت (Subalternation) بین A و I و نیز بین E و O.
مثال‌ ها
1.تقابل:
oA: همه گربه‌ ها پستاندار هستند.
oO: برخی گربه‌ ها پستاندار نیستند.
oاین دو موضوع نمی‌ توانند همزمان صحیح یا همزمان کاذب باشند.
2.تضاد:
oA: همه گربه‌ ها پستاندار هستند.
oE: هیچ گربهای پستاندار نیست.
oاین دو موضوع نمی‌ توانند همزمان صحیح باشند، ولی می‌ توانند همزمان کاذب باشند.
3.زیرتضاد:
oI: برخی گربه‌ ها پستاندار هستند.
oO: برخی گربه‌ ها پستاندار نیستند.
oاین دو موضوع نمی‌ توانند همزمان کاذب باشند، ولی می‌ توانند همزمان صحیح باشند.
4.تبعیت:
oA: همه گربه‌ ها پستاندار هستند.
oI: برخی گربه‌ ها پستاندار هستند.
oاگر A صحیح باشد، I نیز حتماً صحیح است، ولی عکس آن الزامی نیست.
پس نسبت چهارگانه در منطق ارسطویی یک وسیله قدرتمند برای تحلیل روابط بین موضوعات مختلف است. این وسیله به ما کمک می‌ کند تا بفهمیم چگونه موضوعات مختلف به هم مرتبط هستند و چگونه می‌ توانیم صحت یا کذب یک موضوع را از دیگری نتیجه ‌گیری کنیم.

ادامه دارد…

حق چاپ ونشر این مقاله محفوظ است در صورت استفاده از آن باید نام داکتر صالحه واهب واصل و لینک منبع ذکر شود.

فهرست منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله در بخش آخری آورده شده است.